Ο Σύλλογος Κοινωνικών Ανθρωπολόγων καταδικάζει απερίφραστα τον πόλεμο κατά του Ιράν και την κλιμάκωση της στρατιωτικής βίας στη Μέση Ανατολή. Η επίθεση εναντίον ενός κυρίαρχου κράτους, ιδίως ενώ βρίσκονταν σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις, συνιστά κατάφωρη παραβίαση των θεμελιωδών αρχών του διεθνούς δικαίου και του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, ο οποίος απαγορεύει την απειλή ή χρήση βίας κατά της εδαφικής ακεραιότητας και της πολιτικής ανεξαρτησίας οποιουδήποτε κράτους.
Ως κοινωνικοί ανθρωπολόγοι, δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τον πόλεμο ως ένα αφηρημένο γεωπολιτικό γεγονός. Ο πόλεμος είναι καταστροφή της καθημερινής ζωής, διάλυση του κοινωνικού ιστού, εκτοπισμός πληθυσμών, μαζικός φόβος, πένθος, φτωχοποίηση και βαθιά πολιτισμική τραυματοποίηση. Πλήττει πρωτίστως αμάχους, εργαζόμενους ανθρώπους, οικογένειες, παιδιά, ηλικιωμένους και όσους ήδη ζουν υπό πίεση, κυρώσεις και ανασφάλεια. Η επίκληση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως πρόσχημα για στρατιωτική επιθετικότητα και για την επιβολή του δικαίου του ισχυρότερου.
Τονίζουμε ότι το διεθνές δίκαιο δεν αναγνωρίζει σε κανένα κράτος ρόλο παγκόσμιου τιμωρού ή χωροφύλακα. Ζητήματα διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας δεν μπορούν να επιλύονται με μονομερείς επιθέσεις, με λογικές «αλλαγής καθεστώτος» ή με πολεμικές επιχειρήσεις που παρακάμπτουν τους διεθνείς θεσμούς.
Η έννοια του «εγκλήματος επίθεσης» έχει ήδη τυποποιηθεί στο Καταστατικό της Ρώμης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, ενώ το ίδιο το πλαίσιο του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου απαγορεύει επιθέσεις κατά αμάχων και κατά εγκαταστάσεων που μπορεί να απελευθερώσουν επικίνδυνες δυνάμεις ή ουσίες.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και καταστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς. Η καταστροφή ή η στοχοποίηση ιστορικών μνημείων, τόπων μνήμης, μουσείων, ωδείων, θρησκευτικών και πολιτιστικών χώρων δεν αποτελεί «παράπλευρη απώλεια», αλλά πλήγμα στην ιστορική συνέχεια, στη συλλογική μνήμη και στην πολιτισμική υπόσταση ολόκληρων κοινωνιών. Το Ιράν, με τον μακραίωνο πολιτισμό του και τον τεράστιο αρχαιολογικό, ιστορικό και καλλιτεχνικό του πλούτο, δεν μπορεί να μετατρέπεται σε πεδίο στρατιωτικής καταστροφής χωρίς ανυπολόγιστες συνέπειες για την ανθρωπότητα συνολικά.
Με ιδιαίτερη ανησυχία παρακολουθούμε επίσης τη δημόσια ρητορική του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει επανειλημμένα επιδείξει επικίνδυνη, αναξιόπιστη και αποσταθεροποιητική στάση απέναντι στη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια. Οι εμπρηστικές, μεγαλομανείς και απειλητικές δηλώσεις του, που φτάνουν στο σημείο να μιλούν για την εξόντωση ή αφανισμό ενός πολιτισμού και μιας κοινωνίας 92 εκατομμυρίων ανθρώπων, δεν αποτελούν απλώς πολιτική ανευθυνότητα· συνιστούν λόγο που κανονικοποιεί τη μαζική βία, τον εκφοβισμό και την ιδέα της συλλογικής τιμωρίας ολόκληρων λαών. Τέτοιες δηλώσεις, όπως και οι σχετικές απειλές που έχουν προηγηθεί, αντιβαίνουν στο πνεύμα και στις αρχές θεμελιωδών διεθνών νομικών κειμένων, όπως οι Συμβάσεις της Γενεύης, και ενδέχεται να εγείρουν ακόμη και ζητήματα σε σχέση με τη Σύμβαση για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας.
Υπενθυμίζουμε επίσης ότι το Ιράν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Συνθήκη Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων ως μη πυρηνικό κράτος και ότι η διεθνής έννομη τάξη αναγνωρίζει τη δυνατότητα ειρηνικής χρήσης της πυρηνικής ενέργειας υπό το σχετικό κανονιστικό πλαίσιο. Η επίκληση του πυρηνικού ζητήματος δεν μπορεί να χρησιμοποιείται αδιακρίτως ως νομιμοποιητικό επιχείρημα για πόλεμο.
Παράλληλα, οι ισραηλινές επιθέσεις στον Λίβανο, οι οποίες προκαλούν πολυάριθμα θύματα μεταξύ των αμάχων και εκτεταμένες καταστροφές σε μη στρατιωτικές υποδομές, πρέπει να σταματήσουν άμεσα.
Απαιτούμε άμεση παύση των εχθροπραξιών και τη μέγιστη δυνατή αυτοσυγκράτηση από όλες τις πλευρές.
Ο πλήρης σεβασμός του διεθνούς δικαίου — και ιδίως του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου — καθώς και η προστασία των αμάχων και του ανθρωπιστικού προσωπικού, είναι απολύτως αναγκαία και αδιαπραγμάτευτα.
Καλούμε:
- για άμεση παύση των επιθέσεων και της στρατιωτικής κλιμάκωσης στο Ιράν και στον Λίβανο,
- για επιστροφή στη διπλωματία και στις διεθνείς διαπραγματεύσεις,
- για σεβασμό της κρατικής κυριαρχίας και του διεθνούς δικαίου,
- για προστασία των αμάχων, των μη στρατιωτικών υποδομών και της πολιτιστικής κληρονομιάς,
- για προστασία του ανθρωπιστικού προσωπικού και διασφάλιση της ανθρωπιστικής πρόσβασης,
- για άρση των πολιτικών και οικονομικών πρακτικών που μετατρέπουν ολόκληρες κοινωνίες σε πεδία τιμωρίας,
- για απόρριψη κάθε λογικής πολέμου, κατοχής, αποσταθεροποίησης και «αλλαγής καθεστώτος».
Στεκόμαστε στο πλευρό του ιρανικού λαού, του λαού του Λιβάνου, των λαών της Μέσης Ανατολής και όλων όσοι υφίστανται τις συνέπειες του πολέμου, των επεμβάσεων και των γεωπολιτικών ανταγωνισμών. Υπερασπιζόμαστε το δικαίωμα των κοινωνιών να καθορίζουν το μέλλον τους χωρίς ξένη επιβολή, στρατιωτική βία, εκβιασμούς και καταστροφικές κυρώσεις. Η απόρριψη του διεθνούς δικαίου δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή ως νέα κανονικότητα.
Απέναντι στη βαρβαρότητα του πολέμου, επιμένουμε στην ειρήνη, τη διεθνή νομιμότητα, τη συλλογική ασφάλεια, την αυτοδιάθεση των λαών και την προστασία της ανθρώπινης ζωής και της πολιτιστικής κληρονομιάς.